Slaapapneu bij kinderen

Slaapapneu bij kinderen: symptomen, oorzaken en behandelingen

Slaapapneu is geen aandoening die alleen volwassenen treft. Ze komt ook bij kinderen voor, vaak op een andere manier en met symptomen die onopgemerkt blijven of met andere stoornissen verward worden. Een vroege diagnose is belangrijk, want ze voorkomt gevolgen voor de groei, de cognitieve ontwikkeling en het leren.

Een veelal onderdiagnosticeerde aandoening bij kinderen

De prevalentie van obstructieve slaapapneu bij kinderen wordt door de American Academy of Pediatrics geschat op 1 tot 5 % van de kinderen, met een piek tussen 2 en 8 jaar. Anders dan bij volwassenen heeft apneu bij kinderen vaak een aanwijsbare anatomische oorzaak, meestal vergrote amandelen en neusamandelen. In veel gevallen kan ze daarom definitief behandeld worden.

Symptomen die sterk verschillen van die van volwassenen

Een van de grootste uitdagingen bij de diagnose bij kinderen is dat hun symptomen sterk verschillen van die van volwassenen. Waar een volwassene overdag slaperig is, reageert een kind vaak omgekeerd, met hyperactiviteit en onrust.

Nachtelijke symptomen:

• Regelmatig en luid snurken - het belangrijkste teken, aanwezig bij de meeste kinderen met apneu
• Ademstops waargenomen door de ouders
• Mondademhaling 's nachts en een open mond tijdens de slaap
• Ongewone slaaphoudingen - het kind slaapt vaak met het hoofd ver naar achteren (hyperextensie) om de luchtweg vrij te maken
• Overmatig nachtelijk zweten
• Bedplassen - vaak niet herkend als teken van apneu bij kinderen. De negatieve druk in de borstkas tijdens de apneus zet het atriaal natriuretisch peptide (ANP) vrij, wat de urineproductie verhoogt
• Frequent wakker worden en nachtelijke onrust
• Parasomnieën (nachtmerries, slaapwandelen) - vaker bij kinderen met apneu

Overdag-symptomen:

• Hyperactiviteit en onrust - tegenstrijdig maar zeer kenmerkend. Een kind met apneu is vaak overprikkeld in plaats van slaperig.
• Schoolse moeilijkheden - problemen met concentratie, geheugen en leren, die met ADHD of met leerstoornissen verward kunnen worden
• Prikkelbaarheid en stemmingswisselingen
• Mondademhaling overdag
• Nasale stem
• Slikproblemen (vergrote amandelen)
• Groeiachterstand in sommige gevallen, want diepe slaap is essentieel voor de afgifte van groeihormoon

Ernstdrempelwaarden bij kinderen

De AHI- en AHIO-drempels zijn heel anders bij kinderen dan bij volwassenen.

Een AHIO van 1 of meer per uur bij een kind jonger dan 16 jaar geldt als abnormaal en vraagt een medische evaluatie. Die drempel ligt veel lager dan bij volwassenen, waar de grens van normaal onder 5 per uur ligt.

Oorzaken van slaapapneu bij kinderen

Anatomische oorzaken (de vaakst voorkomende):

• Vergrote amandelen: dit is de belangrijkste oorzaak van apneu bij kinderen. Omvangrijke amandelen vernauwen de keelholte. De vergroting komt vaak voor tussen 2 en 8 jaar.
• Vergrote neusamandelen: vaak samen met vergrote keelamandelen. Ze blokkeren de achterkant van de neusholte en dwingen tot mondademhaling.
• Kaak- en aangezichtsafwijkingen: een teruggetrokken kaak (retrognathie), een smal gehemelte, macroglossie (een te grote tong).
• Obesitas bij kinderen: een groeiende risicofactor, met mechanismen die lijken op die bij volwassenen.

Andere factoren:

• Downsyndroom (trisomie 21)
• Neuromusculaire aandoeningen
• Hersteld gespleten gehemelte
• Chronische allergieën

Hoe wordt apneu bij een kind vastgesteld?

De diagnose van apneu bij kinderen steunt op drie elementen:

1. Het gesprek met de ouders: een gedetailleerde beschrijving van de nachtelijke symptomen (snurken, ademstops, slaaphoudingen). De ouders zijn de eerste getuigen.
2. Het klinisch onderzoek: de kinderarts of de NKO-arts beoordeelt de grootte van de amandelen en de neusamandelen en de vorm van kaak en gelaat.
3. Pediatrische polysomnografie: het referentieonderzoek bij kinderen. Anders dan bij volwassenen wordt ambulante polygrafie bij kinderen minder gebruikt, omdat het lezen van de gegevens specifieke pediatrische expertise vraagt. Een PSG in een pediatrisch slaapcentrum blijft het referentieonderzoek.

Behandelingen van pediatrische slaapapneu

Chirurgie: eerstelijnsbehandeling in de meeste gevallen

Bij kinderen is de eerste behandeling meestal chirurgisch:

• Adenotonsillectomie (verwijdering van de amandelen en de neusamandelen): een doeltreffende en goed verdragen ingreep. In de gerandomiseerde CHAT-studie (New England Journal of Medicine, 2013) werd de polysomnografie weer normaal bij 79 % van de geopereerde kinderen, tegenover 46 % bij eenvoudige opvolging. Het is de meest doeltreffende behandeling voor apneu door vergrote amandelen.
• Adenoïdectomie alleen: wanneer de obstructie vooral van de neusamandelen komt.

Na een adenotonsillectomie wordt vaak een controle-polysomnografie aanbevolen om de genezing te bevestigen, zeker bij kinderen met obesitas of met ernstige apneu voor de ingreep.

Orthodontische behandelingen

• Gehemelteverbreding: een orthodontisch toestel dat het gehemelte verbreedt om de neusdoorgang te verbeteren. Kan de apneu sterk verminderen bij kinderen met een smal gehemelte.
• Behandeling van kaak- en aangezichtsafwijkingen: orthognathische chirurgie bij ernstige retrognathie.

Pediatrische CPAP

CPAP wordt bij kinderen gebruikt wanneer chirurgie niet volstaat of niet mogelijk is. De typische situaties zijn:

• Apneu die blijft bestaan na een adenotonsillectomie
• Een contra-indicatie voor chirurgie
• Apneu door obesitas zonder aanwijsbare anatomische oorzaak
• Neuromusculaire aandoeningen of genetische syndromen

Pediatrische CPAP vraagt een masker dat past bij het gezicht van het kind, en een nauwgezette opvolging. Kinderen wennen er doorgaans goed aan als de start geleidelijk gebeurt en goed begeleid wordt.

Leefstijlmaatregelen

• Aanpak van obesitas bij kinderen
• Behandeling van chronische allergieën (rhinitis, astma)
• Orofaciale myofunctionele therapie, die de spierspanning kan verbeteren

Gevolgen van onbehandelde apneu bij kinderen

• Groeiachterstand: diepe slaap is essentieel voor de afgifte van groeihormoon. Apneu versnippert de diepe slaap en kan de groei vertragen.
• Cognitieve en schoolse moeilijkheden: studies tonen dat onbehandelde kinderen met apneu zwakker presteren op school dan hun leeftijdsgenoten. De tekorten treffen aandacht, geheugen en executieve functies, en ze verbeteren vaak na behandeling.
• Gedragsproblemen: hyperactiviteit, ADHD-achtig gedrag, agressiviteit.
• Ontwikkeling van kaak en gelaat: chronische mondademhaling door neusobstructie kan de groei van het gezicht veranderen (adenoïd gelaat, hoog gewelfd gehemelte).
• Hoge bloeddruk: ook bij kinderen kan ernstige apneu hypertensie veroorzaken.

VivaRespire en pediatrische CPAP

Heeft uw kind een CPAP nodig, dan helpt VivaRespire u bij de keuze van het materiaal. De RIZIV-conventie kan onder bepaalde voorwaarden ook voor kinderen gelden. Voor alle details: CPAP-terugbetaling in België.

Bekijk onze CPAP-maskers en CPAP-apparaten.